SALGIBEZLERİ

Salgıbezleri, sıvı salgılamak için uzmanlaşmış hücrelerden oluşan bir doku türüdür. Bu özel salgılar mineral tuzlarını, proteinleri, yağları, karbonhidrat ve protein komplekslerini içerebilir.

Dış ve iç salgının işlevi pankreas : iç ve dışsalgı kısımları olan, salgıbezi niteliğindeki tek organ pankreastır. Organın büyük kısmı, kanallar iliştirilmiş salgı yapıcı hücre kümelerinden oluşan dış salgıbezidir. Bu hücreler, bağırsağa giden kanallarda taşınan sindirim enzimlerini üretir.
içsalgı hücreleri, pankreasta dağınık olarak bulunur. Adacıkların üzerine yerleşmişlerdir ve glükagon, insülin ve somatostatin hormonlarını salgılarlar, iç salgıbezlerinin kendi kanalları olmadığı için bir kan damarı ağı hormonları pankreastan taşır.

Dış salgıbezleri

Bu salgıbezleri, salgılarını vücudun yüzeyine, bağırsaklara, akciğerlere veya üreme organlarına akıtır. Salgıyı, vücudun veya bağırsakların yüzeyine taşıyan salgı hücrelerinden ve kanallarından oluşur. Terbezlerini, meme bezlerini ve pankreasın bir kısmını içerir.

Memebezleri (dış salgı)

Meme bezleri (göğüsler) terbezlerinin farklı bir türüdür. Hipofiz bezinden salgılanan oksitosin hormonu tarafından uyarıldıklarında süt üretirler. Meme lobüllerini, daha geniş bir tüp içinden (süt taşıyan sinüs) meme ucuna süt taşıyan kanalların içine salgılarlar.

İç salgıbezleri

Bu salgıbezleri, hormonları vücudun içindeki diğer yerlere de ulaşabilmesi için, doğrudan kan dolaşımına veya doku alanlarına salgılar. Hipofiz, tiroid, paratirold, böbreküstü ve epifizbezleriyle pankreasın bir kısmını içerir.

Deri (dış salgı)

Deri iki tür dış salgıbezi içerir: salgılamaları farklı şekillerde olan ter ve yağbezleri. Terbezleri, herhangi bir hücresel madde yitirmeden, deri yüzeyine ter bırakır. Çoğunlukla kıl foliküllerine bağlı olan yağbezleri, deriyi ve saçı nemlendiren sebum adlı yağlı bir madde salgılar.

Salgıbezlerinin iki genel türü vardır: salgılarını vücudun dış yüzeyine veya bağırsağın, akciğerlerin ve üreme organlarının içine akıtan dış salgıbezleri; ve vücudun içinde dağılması için salgılarını doğrudan kan dolaşımına veya doku alanlarına bırakan iç salgıbezleri.
Dış salgıbezlerinin salgıyı üreten bir bölümüyle salgıyı, vücuda ve bağırsağın yüzeyine taşıyan boru şeklinde bir kanalı vardır. Bu salgıbezlerini, iç salgıbezlerinden ayıran bu kanalın varlığıdır. Bazı dış salgı türlerinde, hücreler salgılarını hücresel maddeden hiçbir kayıp vermeden bırakırlarken, diğer türlerde tüm hücre, salgısal ürünle dolar ve salgıyla birlikte bütünüyle dökülür.
Dış salgıbezlerine örnek, derideki ter ve yağbezleridir. Terbezleri vücudun ısı denetimine yardımdan sorumluyken, yağbezlerinin salgıladığı yağ (sebum) deriden su yitimini önler, bakteri ve mantar gibi mikroorganizmaların artışının denetlenmesine yardım eder.
Yalnızca memelilerde bulunan memebezleri, terbezlerinin değiştirilmiş şeklidir. Birçok salgısal ürün açısından (protein, yağlar, karbonhidrat, bağışıklık sistemi proteinleri ve vitaminler) zengin olan sütü üretir.
Diğer dış salgıbezi türleri, ağız boşluğundaki tükürük bezlerini; sindirim enzimlerini üreten pankreasın dış salgı kısmını; bağırsak astarının ve solunum sisteminin mukııs (sıvayıcı yapışkan sıvı) salgılayan hücrelerini; mide ve incebağırsaktaki enzim salgılayan hücreleri; ve rahmi kaplayan salgı hücrelerini içerir. Pankreas, hem dış salgı hem de iç salgıbezlerini içermesi açısından benzersizdir.
Iç salgıbezleri veya kanalsız salgıbezleri, vücuttaki tüm dokulara kan dolaşımı yoluyla ulaşan hormonları üretir. Başlıca iç salgıbezi, hemen beynin altında bulunan, özel sinir yolları ve kan kanalları aracılığıyla beyindeki hipotalamustan emir alan hipofiz bezidir. Hipofız bezi, farklı işlevleri olan birçok önemli hormonu üretir. Bunlar; büyüme plaklarındaki kıkırdağı etkileyerek, kemiklerin büyümesini denetleyen büyüme hormonunu (GH Gonadotropic Hormon, [tıbbi danışman notu]); tiroid bezinin tiroid hormonu üretimini denetleyen tiroidi uyarıcı
hormonu (TSH -Troid Stimule Edici Hormon); folikülü uvarıcı hormonu (FSH -Foliküli Stimüle Edici Hormon); sarartıcı (luteojenik) hormon (LH); böbreküstübezi hormonlarının salgılanmasını uvarıcı adreno-kortikotropik hormonu (ACTH) ve prolaktini içerir.
Diğer iç salgıbezleri vücut içinde dağılmışlardır (böbreküstübezleri, tiroid, paratiroid, yumurtalıklar ve testisler gibi). Böbreküstübezi iki kısma ayrılır: dış kabuk (korteks) ve iç medulla. Dış kabuk; karbonhidrat, yağ ve protein metabolizmasını denetleyen kortikosteroidleri; böbreklerde sodyumun yeniden emilişini ve normal koşullarda küçük bir görevi olan cinsiyet steroidlerini denetleyen mineralokortikoid adı verilen böbreküstübezi salgıları üretir. Böbreküstübezi medullası, şiddetli bedensel ve duygusal gerilim sırasında serbest bırakılan epinefrin ve norepinefrini (adrenalin ve noradrenalin) üretir. Paratiroid bezleri, kandaki kalsiyumu denetleyen bir hormon üretir. Yumurtalıklar ve testisler, cinsel olgunlaşma ile ilgili (örneğin cinsel organ çevresindeki tüylenme, cinsel organların ve göğüslerin büyümesi) bedensel değişikliklerden sorumlu cinsiyet hormonlarını (östrojen ve testosteron) üretirler. Plasenta da, koryonik gonadotropin! (plasenta tarafından yapılan gonadotropin hormonu) salgılayan bir iç salgıbezidir.
Timus, çoğunlukla salgıbezi olarak tanımlanır, ancak lenf sistemine ait bir organ olarak tanımlamak daha doğrudur. Erken çocukluk döneminde, “T” lenfositi olarak bilinen bir beyaz kan hücresi türü üretir. Bu hücreler daha sonra, lenfbezlerine (lenf düğümlerine), dalak ve bağırsak duvarlarına giderek vücut içinde dağılırlar. Lenfbezleri; boynun iki tarafında, her iki koltuk altında, kasığın her iki tarafında ve vücut içindeki boşluklarda bulunan lenf damarları boyunca yerleşmişlerdir. Hastalığın yayılmasını önlemek için süzgeç görevi görürler.
Hastalığa tepki sırasında, lenfbezindeki hücrelerin sayısı artar, salgıbezi büyür ve ağrı yapar.