TOPLARDAMARLAR

Toplardamarlar, ince duvarlı, düşük basınçlı, kanı kalbe döndüren kan damarlarıdır. En küçük toplardamarlar, kılcal damarların toplardamara ait uçlarında başlayan kılcal toplardamarlardır. Toplardamarlar, diğer toplardamarlardan küçük yan dallar alır ve kalbe yaklaştıkça yavaş yavaş boyutları büyür. Tümü olmasa da birçok toplardamar tek yönlü kapakçık içerir.
Bedendeki en büyük iki toplardamar, kalbe sırasıyla yukarıdan ve aşağıdan boşalan yüzeysel ve alt toplardamardır. Kol, temel ve baştaki toplardamarlar kollara akar. Dönüşte, köprücükkemiği toplardamarı olan koltuk altı toplardamarına akarlar. Baş ve boyuna akan iç boyun ana toplardamarı, kol ve başla ilgili toplardamarları oluşturmak için köprücükkemiği toplardamarı ile birleşir. Sağ ile sol kol ve baş toplardamarları birleşerek üst ana toplardamarı oluşturur. Göğüs boşluğuna akan azigos adlı toplardamar kalbe girmeden hemen önce üst ana toplardamarla birleşir.
Uyluk atardamarı bacaklara akar. Gövdeye girdiğinde dış böğür (iliyak) toplardamarı olur ve leğen boşluğundan çıkan iç böğür toplardamarıyla birleşerek ana böğür toplardamarı olur. iki ana böğür toplardamarı birleşerek, arka karın duvarından geçen alt toplardamarı oluşturur. Burada böbreklerden, yumurtalık ve testisten, sırt bölümünden ve tam diyaframın altında karaciğerden gelen büyük toplardamarlarla birleşir. Diyaframdan geçer ve hızla kalbe girer.
Gövdede yalnızca az sayıda toplardamarın kapakçıkları vardır; birçoğu kapaksızdır. Bu nedenle gövdedeki toplardamara ait dönüşte önemli olan solunum hareketlerini yaparak, kan basınç farklılıklarına göre akar. Nefes almak, göğüs boşluğunda negatif basınç oluşturarak akciğerlere hava çekmekle kalmaz, kalbe toplardamar dönüşü de sağlar.
Kapakçıklar, yerçekiminin etkisine karşı, kanın geri dönüşüne yardım ettikleri uçorganlardaki toplardamarlarda yaygındır. Özellikle bacaklarda çok fazladır. Ayrıca iç boyun ana toplardamarının alt ucunda büyük bir kapakçık vardır; bu kapakçık kanın baş ve boyuna geri çıkmasını önler.
Kollarda toplardamara ait kanın çoğu, derinin hemen altındaki dokularda bulunan yüzeye yakın toplardamarlarla döner. Bacaklarda, toplardamara ait kanın çoğu, kasları içeren bölmelerde bulunan derindeki toplardamarlarla döner.
Yakındaki kasların kasılması toplardamarları sıkıştırır ve kan kalbin yönünde kapakçıklar tarafından itilir. Daha sonra kan yüzeysel bacak toplardamarlarından artık boş olan derin toplardamarlara akarak yüzeye yakın toplardamarlardaki basıncı azaltır.
Toplardamarlardaki, yüzeye yakın ve derin toplardamarlar arasında iletişim kurarı kusurlu kapakçıklar, kaslar kasıldığında kanın yüzeysel toplardamarlara geri akışına yol açabilir. Bu, yüzeye yakın toplardamarların genişlemesi ve eğri büğrü olmalarıyla sonuçlanır ve varisli toplardamarlar olarak bilinir. Bacaklardaki, yüzeye yakın iki toplardamar “safen ven” olarak adlandırılır. Safen, Yunanca “apaçık” anlamına gelen saphenes kelimesinden gelmektedir.

Toplardamarlarda kanın toplanması kan pıhtılarının oluşmasına neden olabilir (venöz tromboz). Bu en çok baldırlarda oluşur ve yatak istiharati veya uzun yolculuklar gibi uzun süreli hareketsizlikte kötüleşebilir. Baldır kaslarının hareketlendirilmesi, bölgeden toplardamar dönüşüne yardımcı olarak kanın birikmesine ve durgunlaşmasına engel olur. Vücuttaki toplardamarların radyografık görüntüsü venografı olarak bilinir.