YUMURTALIKLAR – KADIN ÜREME SİSTEMİ

Yumurtalıklar, leğenkemiğinin yan duvarlarında, kalça kemiğinin üst yan tarafında ve ortak atardamarın ayrım kısmının hemen altında yer alan badem şeklinde organlardır. Yaklaşık 3,5 santimetrelik dikey bir eksenle yan taraflarda hafifçe yassıdır. Bütün kan damarları ve lenf yolları, yumurtalığa üst kısmından girer. Yumurtalığın alt kısmı, yumurtalık bağı adı verilen bir bağlayıcı doku şeridiyle rahmin köşesine bağlıdır.
Yumurtalık, karın bölgesindeki bütün organları saran zarla (peritoneum) çevrelenmiştir. İç kısmı çevreleyen epitel tabakası, medullayı özünden kuşatan bir kabuktur. Yumurtalık kümesi, destekleyici bir yapı olan bağ dokusu kitlesidir (stroma). Kabuk, yumurtayı gelişiminin farklı evrelerinde barındırır.
Sürekli sperm üreten testisten farklı olarak yumurtalık, belirli sayıda yumurtayla embriyoya hayat verir. Doğumda yumurtalığın yaklaşık bir milyon yumurtası vardır; ergenlikteyse bu sayı bir milyonun dörtte birine düşer.
Yumurta, bir yassı hücreler tabakasıyla çevrili olan ilk dişi cinsiyet hücresidir (oosit). Ergenliğin başlamasıyla hipofiz bezinde üretilen hormonlar, daha olgun ilk ve ikincil foliküllerin (keselerin) geliştirilmesi için uyarıda bulunur. Yassı hücreler tabakası, östrojen salgılayan çok tabakalı iç kılıfı (theca interna) oluşturur; çevreleyen bağdokusu kitlesiyse, dış kılıfı (theca externa) meydana getirir. Dış kılıfta bir yarık ortaya çıkar ve dişi cinsiyet hücresini bir yana iten sıvı dolu bir boşluk oluşturmak üzere genişler; böylece oluşan folikül, yumurtalığın yüzeyinde küçük bir kabarcık olarak görülebilen üçüncü ya da olgunlaşmış foliküldür. Yumurtlama, her bir regl döneminin ortasında meydana gelir; bir olgunlaşmış folikül, yumurtasını bırakmak için çatlar ve yumurta rahim tüpüne girer.
Boşalan folikül, kanla dolar ve sarı bir cisme (corpus luteum) döner; bu sarı renge, yağ açısından zengin olan yassı hücreler neden olur. Yumurtanın döllenmesi durumunda sarı cisim, hamileliğin devam etmesi için progestron salgılamayı sürdürür. Yumurta • döllenmezse, sarı cisim, küçük bir beyaz doku (corpus albicans) kitlesi haline gelir.