Çölyak hastalığı (Glüten Enteropatisi), beslenmedeki glütene karşı oluşan bir alerjik reaksiyondur. Bu aşırı duyarlılık incebağırsakta jejunumun besinleri emen yüzeyinin tahrip olmasıyla sonuçlanabilir, nadiren kaim bağırsağın ilk bölümü de etkilenebilir. Glüten, birçok tahılda özellikle buğday, çavdar, arpa ve yulafta bulunan bir proteindir. Normalde T lenfositler olarak bilinen bağışıklık sistemi hücreleri vücudu istilacılara karşı korur; ama çölyak hastalığında glütene saldırırlar böylelikle incebağırsağm iltihabına ve besin emiliminde yetersizliğe yol açarlar.
Çölyak hastalığının kalıtımsal olduğu düşünüldüğü halde gerçek nedeni bilinmez. Beyaz olmayanlarda nadirdir ama beyaz ırkta 1500-2000 kişiden birini etkiler, özellikle batı irlanda soylarında yaygın olup yaklaşık 300 kişiden birini etkiler. Bu hastalığa yakalananların yarısı kadarına çocuklukta tanı konur. Genelde 6-21. aylar arasında, çoğu kez bir enfeksiyon sonrasında kendini gösterir. Çocuklarda belirtileri, ishal, gelişim geriliği ve kilo kaybıdır. Gençlerde, ergenlikte gecikme olabilir ve bir miktar tüy dökümü görülebilir (alopecia areata). Yetişkinlerde belirtiler arasında şişkinlik, kronik ishal (tedaviye cevap vermeyen), kilo kaybı ve kronik yorgunluk vardır. Vitamin eksikliği de oluşabilir; böylece deride pullanma, çürükler, kanlı idrar, karıncalanma ve uyuşmalar, kas spazmları ve kemik ağrısı gibi belirtiler ortaya çıkar. Normalde kan testleri ile teşhis konulur. Osteoporoz, çölyak hastalığı olan kişilerde görülen ciddi bir rahatsızlıktır ve gece kemik ağrısı belirtisi olabilir. Çölyak hastalığı olan yetişkinlerin yüzde beşinde ayrıca kansızlık da vardır, laktoza tahammülsüzlük çölyak hastalığının her yaşta görülen bir özelliğidir.
Hastalık teşhis edildiğinde glüten beslenmeden tamamen çıkartılmalıdır. Glüten, konserve yiyecekler, fıstık ezmesi, şekerleme ve yoğurt ve diğer birçok gıdayı da kapsayan şaşırtacak kadar çok sayıda hazır gıdada bulunduğundan bu kolay değildir. Glüten içermediklerinden emin olmak için bütün hazır gıdaların üzerindeki etiketlerin okunması önemlidir. Bu diyet, belli stratejiler önerecek bir uzmanın gözetimi altında yapılmalıdır, değerli çareler sunan destek grupları ve glütensiz yiyeceklere yer veren yemek kitapları vardır. Küçük bebeklerde emzirmek ve glüten içeren yiyeceklerde karşılaşmasını ertelemek bir miktar korunma sağlayabilir. Çölyak hastalığı, çocuklarda beş yaş civarında kendiliğinden hafifleyebilir ve diğerlerinde de diyete sıkı sıkıya bağlı kalmak bağırsağı iyileştirebilir. Buna karşın çoğu kişi için glüten içermeyen diyete hayat boyu bağlı kalmak gerekebilir.