Âdet öncesi sendromu

Âdet öncesi sendromu (PMS-premenstrüel sendrom) âdetten önceki birkaç gün ortaya çıkan bir dizi fiziksel ve psikolojik belirtileri anlatır. Kadınları yüzde 80-90 kadarı tireme yaşlarının bir kısmında PMS yaşar, buna karşın sadece yüzde 5 kadarı ciddi belirtiler bildirir. Bazı vakalarda PMS geriye, ovulasyona kadar uzanabilir; az sayıda kadın PMS benzeri şikayetleri daha sonra olmadan sadece ovulasyon zamanında yaşar. PMS en sık 30 yaş üzeri kadınlarda, özellikle de yıllar boyu hamilelik veya doğum kontrol hapları iIe kesilmeyen doğal âdet dönemleri yaşayanlarda görülür.
PMS’nin batı ülkeleri dışında daha az görüldüğü öne sürülür; ama bu muhtemelen diğer sosyal faktörlerden çok daha sık hamilelik ve emzirme ile ilişkilidir. Ayrıca âdet gören primatlarda da (rezus maymunları ve babunlar) PMS davranış karakteristikleri görüldüğü bildirilmiştir.
Çoğu kez sendroma eşlik eden fiziksel rahatsızlıklar kilo alma, sıvı tutulması, leğen boşluğunda ağırlık veya şişkinlik hissi, göğüslerde duyarlılık ve büyüme, cilt lekeleri, baş ağrısı, kabızlık, sık idrara çıkma, diş eti kanaması ve ağızda ülserlerdir. Varisli damarlar, migren ve sivilceler gibi durumlar daha da kötüleşebilir. Tiroid büyüyebilir ve kan şekeri hafifçe yükselebilir.
Psikolojik ve davranışsal değişiklikler arasında herhangi bir olaya yoğunlaşamama, yorgunluk, ruh durumunda hızlı değişiklikler, sinirlilik ve depresyon vardır. PMS bazı ceza davalarında hafifletici sebep olarak alınır ama bu diğer alanlarda kadınların sorumluluk alması gereken durumlarda onlara zarar verir, intihar veya intihar düşünceleri ve kaza sonucu ölümlerin âdet döneminin sonlarında daha çok görüldüğü bildirilmiştir. Belirtiler sadece ovulasyon ve âdet arasında oluştuğu, âdetin başlamasından sonraki birkaç saat içindeyse, ortadan kalktığı zaman PMS’ye bağlı olarak sınıflandırılabilir.
PMS’yi açıklamak için birçok teori ortava atılmıştır. Muhtemel psikolojik sebepleri arasında âdete karşı olan olumsuz sosyal ve kültürel tavırlar ve önceden var olan psikolojik veya psikiyatrik sorunların bilinçsiz olarak âdetle ilişkilendirilmesi vardır. Prolaktin, insülin, kortizon ve androjenlerle ilgili hormonal dengesizliklerin neden olabileceği varsayılmıştır.
Birçok hekim progestoren eksikliği veya progesteron östrojen oranlarının değişmesi ile basit bir açıklama bulunabileceğine inanır. Buna karşın, PMS’nin ergenlik veya hamilelik sonrası gibi hormonal değişiklik zamanlarında ortaya çıkması hormonal faktörlerle en azından bir ilişki olduğunu gösterse de, PMS yaşayan kadınlarda yapılan hormon seviyesi çalışmaları, bu teorileri kesin olarak onaylamayı başaramamıştır. Belirtilerin geniş bir çeşitlilik göstermesi ve nedeni hakkındaki belirsizlik PMS tedavisini zorlaştırır. Fiziksel ve psikolojik belirtilerin günlük bir listesini tutmak, tedavi için hangi belirtinin göz önünde bulundurulacağı konusunda yardımcı olabilir. B6 vitamini, sıvı tabletleri, prostoglandin bloke edicileri, antidepresanlar ve düşük dozlarda progesteron denenmiştir; fakat bazı kadınlarda rahatlık sağlamalarına karşın genel olarak başarılı olamamışlardır. Doğum kontrol hapları ile normal âdet döngüsünün hormonal düzenini değiştirmek bazı kadınlarda PMSyi yatıştırabilir ama diğerlerinde belirtilerin şiddetlendiği yolunda. Beslenmedeki kafein ve tuz alımını azaltmak gibi değişiklikler ve artırılan egzersiz ile bir miktar başarı elde edildiği yolunda kayıtlar da vardır.

Yumurtalıkların cerrahi olarak alınması (ooforektomi) şiddetli vakalarda son çare olarak ara sıra kullanılır. Hamilelik veya tüplerin bağlanmasının PMS üzerinde herhangi bir etkisi olduğuna dair yeterli kanıt yoktur.
Adet öncesi şikayetleri azaltmak için birtakım alternatif tedavi yöntemleri uygulanabilir. Akupunktur, shiatsu ve bitkisel Çin tedavileri düzenli yapıldığında, özellikle dalak ve karaciğer meridyenlerindeki kan ve enerji akımlarını düzenleyerek âdet öncesi gerginliği düşürdüğü söylenir. Çin tıbbı, âdet bozukluklukları olan kadınların soğuktan korunmasını ve çok fazla soğuk veya çiğ yiyecek yememesini önerir. Aromaterapi, ada çayı, lavanta, ardıç veya gül gibi yağlarla yapılan masaj veya banyoları kullanır.
Herbalizm (bitkisel tedavi), hormonal denge için agnus castus ve diğer idrar söktürücüler (atkuyruğu otu, karahindiba) verir. Âdet öncesi depresyona, kafa karışıklığına ve bellek kaybına eğilimli olanlar için östrojenik bitkiler (adaçayı, maydanoz, melekolu) verilir. Naturapati (doğal tedavi) işlenmemiş yiyeceklerden oluşan bir diyet, fazla soya ürünü, tuz ve süt ürünleri alımını azaltmayı, kafein, şeker, hayvansal yağlar ve alkolden uzak durmayı tavsiye eder. Verilen destekleyicilerde fazladan B6 içeren B vitamini, E vitamini, çinko, kalsiyum, magnezyum, çuha çiçeği yağı vardır. Ayrıca düzenli aerobik egzersizi de önerilir.